Napięcie dotykowe

Napięcie dotykowe: co to jest wartości dopuszczalne i wzory wg PN-EN 50522

Napięcie dotykowe to napięcie, które podczas awarii pojawia się między dotykaną metalową częścią obiektu a gruntem, na którym stoi człowiek. Na stacjach SN i WN dopuszczalną wartość określa PN-EN 50522 i zależy ona od tego, jak długo trwa zwarcie: im krócej, tym wyższe napięcie jest dopuszczalne. Ochronę sprawdza się prostym porównaniem, a gdy ono nie wystarcza, napięcie dotykowe trzeba zmierzyć na obiekcie.

Poniżej wyjaśniamy to bez zbędnej teorii. Napięciu krokowemu poświęciliśmy osobny wpis: Napięcie krokowe: co to jest, jak powstaje i jak zachować się w strefie zagrożenia.

Co to jest napięcie dotykowe?

Napięcie dotykowe to napięcie, które w czasie awarii pojawia się między dwiema częściami jednocześnie dostępnymi, na przykład między metalową obudową lub ogrodzeniem stacji a gruntem pod stopami człowieka. Przy dotknięciu takiej części prąd płynie przez ciało drogą ręka – stopy.

Napięcie dotykowe występuje tylko w warunkach zakłóceniowych, najczęściej podczas zwarcia doziemnego. W normalnej pracy obiektu nie powinno się pojawiać.

Od czego zależy, czy napięcie dotykowe jest niebezpieczne?

O tym, czy napięcie dotykowe jest niebezpieczne, decyduje jego wysokość oraz czas, przez jaki człowiek jest na nie narażony. Im dłużej trwa zwarcie, tym niższe napięcie dotykowe jest dopuszczalne.

Znaczenie mają też warunki na miejscu: obuwie i rodzaj gruntu lub nawierzchni, na której stoi człowiek, ograniczają prąd płynący przez ciało.

Jakie są wartości dopuszczalne napięcia dotykowego wg PN-EN 50522?

Dopuszczalne napięcie dotykowe (oznaczane UTp) maleje wraz z wydłużaniem czasu trwania zwarcia doziemnego. Tabela pokazuje wybrane wartości według wydania PN-EN 50522:2011.

Czas trwania zwarcia [s]Dopuszczalne napięcie dotykowe [V]
0,05716
0,1654
0,5220
1117
586
powyżej 1080

PN-EN 50522 dotyczy uziemień instalacji prądu przemiennego powyżej 1 kV, czyli m.in. stacji SN i WN. Często podawane 50 V AC pochodzi z norm dla instalacji niskiego napięcia i nie jest kryterium oceny stacji SN i WN.

Nowsze wydanie normy (2022) i zmiana A1:2024 modyfikują metodę obliczania tych wartości, więc przed oceną obiektu warto sprawdzić, które wydanie wskazuje dokumentacja.

Jak ocenia się napięcie dotykowe na stacji?

Ocenę zaczyna się od napięcia uziomowego UE, które oblicza się, mnożąc prąd zwarcia doziemnego przez impedancję uziemienia: UE = IE · ZE. Jeżeli UE nie przekracza dwukrotności dopuszczalnego napięcia dotykowego (2 · UTp), ochronę uznaje się za skuteczną bez dalszych obliczeń.

Przykład poglądowy, z liczbami dobranymi tylko do ilustracji: przy prądzie zwarcia 800 A, uziemieniu 0,4 Ω i zwarciu trwającym 1 s napięcie uziomowe wynosi 800 · 0,4 = 320 V. Dopuszczalne napięcie dotykowe dla 1 s to 117 V, czyli dwukrotność to 234 V. Wynik 320 V jest wyższy, więc napięcie dotykowe trzeba sprawdzić pomiarem lub obliczeniem.

Co zrobić, gdy napięcie dotykowe jest za wysokie?

Po stwierdzeniu przekroczenia należy zmniejszyć napięcie dotykowe środkami technicznymi, a następnie powtórzyć pomiar. Najczęściej stosuje się:

  • rozbudowę uziomu,
  • warstwę wyrównawczą i wyrównanie potencjałów,
  • ogrodzenie nieprzewodzące lub izolowanie miejsca, w którym stoi człowiek,
  • skrócenie czasu wyłączenia zwarcia doziemnego.

Jak mierzy się napięcie dotykowe na stacji SN i WN?

Pomiar napięcia dotykowego wykonuje się w punktach kontrolnych obiektu, a wyniki porównuje z wartościami dopuszczalnymi. Elektrolab używa miernika Metrel MI 3295 z prądem pomiarowym o częstotliwości 55 Hz, co pozwala pracować na obiekcie w ruchu.

Okresowe pomiary wykonuje się co najmniej co 5 lat, a dodatkowo przy odbiorze nowej stacji, po modernizacji uziemień oraz po awarii lub zwarciu doziemnym. Po pomiarach otrzymujesz protokół z wynikami w punktach kontrolnych i oceną zgodności.

Pomiary wykonujemy m.in. w Tarnobrzegu, Nowej Dębie, Stalowej Woli, Mielcu, Rzeszowie i Tarnowie oraz w innych miastach w Polsce.

Chcesz sprawdzić napięcie dotykowe na swojej stacji SN lub WN?

ELEKTROLAB wykonuje pomiary napięć rażenia krokowego i dotykowego na stacjach elektroenergetycznych SN i WN, razem z pomiarem rezystancji uziemienia i rezystywności gruntu. Badania prowadzimy własnym zespołem z uprawnieniami G1 (D i E), sprzętem Metrel, na obiekcie pracującym i bez wyłączania stacji. Zalecane przy odbiorze nowej stacji, po modernizacji uziemień, po awarii lub zwarciu doziemnym oraz okresowo, nie rzadziej niż co 5 lat. Protokół z pomiarów przekazujemy klientom w całej Polsce.



Umów konsultację na pomiary napięć rażenia

Czym napięcie dotykowe różni się od krokowego?

Napięcie dotykowe dotyczy drogi ręka – stopy, a napięcie krokowe drogi stopa – stopa, czyli różnicy potencjałów między dwoma punktami podłoża oddalonymi o krok. Oba należą do napięć rażenia i oba mierzy się na stacjach SN i WN.

Napięcie dotykowe w skrócie: co warto zapamiętać

Napięcie dotykowe pojawia się podczas awarii, a jego dopuszczalna wartość na obiektach powyżej 1 kV zależy od czasu trwania zwarcia: od 716 V przy 0,05 s do 80 V przy czasie dłuższym niż 10 s (wydanie 2011). Ochronę ocenia się, porównując napięcie uziomowe z dwukrotnością tej wartości, a przy przekroczeniu mierzy się napięcie na obiekcie. Pomiary wykonuje się co najmniej co 5 lat oraz po odbiorze, modernizacji uziemień i awarii.


Najczęściej zadawane pytania

Co to jest napięcie dotykowe?

Napięcie dotykowe to napięcie, które pojawia się podczas awarii między dwiema częściami jednocześnie dostępnymi, na przykład między metalową obudową lub ogrodzeniem a gruntem pod stopami człowieka.

Przy takim dotyku prąd płynie przez ciało drogą ręka – stopy.

Jakie jest dopuszczalne napięcie dotykowe wg PN-EN 50522?

Dopuszczalne napięcie dotykowe według PN-EN 50522 zależy od czasu trwania zwarcia doziemnego i maleje wraz z jego wydłużaniem.

W wydaniu z 2011 r. wynosi 716 V przy zwarciu trwającym 0,05 s, 117 V przy 1 s i 80 V przy czasie dłuższym niż 10 s.

Wartość 50 V AC dotyczy instalacji niskiego napięcia i nie jest kryterium oceny stacji SN i WN.

Kiedy występuje napięcie dotykowe?

Napięcie dotykowe występuje podczas zwarcia doziemnego, gdy prąd zwarcia płynący przez uziemienie podnosi potencjał konstrukcji i obudów względem otaczającego gruntu.

W normalnej pracy obiektu, bez awarii, nie powinno się ono pojawiać.

Jak często mierzy się napięcie dotykowe na stacji SN i WN?

Okresowe pomiary napięcia rażenia dotykowego i krokowego wykonuje się co najmniej co 5 lat.

Dodatkowo pomiary są potrzebne przy odbiorze nowej stacji, po modernizacji uziemień oraz po awarii lub zwarciu doziemnym.

Co zrobić, gdy napięcie dotykowe przekracza wartość dopuszczalną?

Po stwierdzeniu przekroczenia należy zmniejszyć napięcie dotykowe środkami technicznymi, na przykład rozbudową uziomu, ułożeniem warstwy wyrównawczej, wyrównaniem potencjałów lub skróceniem czasu wyłączenia zwarcia.

Po wykonaniu działań naprawczych pomiar należy powtórzyć i potwierdzić zgodność w protokole.

Czym napięcie dotykowe różni się od krokowego?

Napięcie dotykowe dotyczy drogi ręka – stopy, a napięcie krokowe drogi stopa – stopa.

Oba należą do napięć rażenia i oba mierzy się na stacjach SN i WN.