Miernik uziemienia

Napięcie krokowe: co to jest, jak powstaje i jak zachować się w strefie zagrożenia

Napięcie krokowe to różnica potencjałów między dwoma punktami gruntu oddalonymi od siebie o długość kroku, zwykle 0,8-1 m, która powstaje, gdy prąd wpływa do ziemi, na przykład po uderzeniu pioruna lub przy zwarciu doziemnym. Jeśli znajdziesz się w strefie zagrożenia, trzymaj stopy blisko siebie, oddalaj się małymi kroczkami i powiadom służby. Na stacjach elektroenergetycznych SN i WN napięcie krokowe ocenia się pomiarem, który Elektrolab wykonuje na obiekcie pracującym, bez wyłączania stacji.

Chcesz sprawdzić napięcia rażenia na swojej stacji SN lub WN?

ELEKTROLAB wykonuje pomiary napięć rażenia krokowego i dotykowego na stacjach elektroenergetycznych SN i WN, razem z pomiarem rezystancji uziemienia i rezystywności gruntu. Badania prowadzimy własnym zespołem z uprawnieniami G1 (D i E), sprzętem Metrel, na obiekcie pracującym i bez wyłączania stacji. Zalecane przy odbiorze nowej stacji, po modernizacji uziemień, po awarii lub zwarciu doziemnym oraz okresowo, nie rzadziej niż co 5 lat. Protokół z pomiarów przekazujemy klientom w całej Polsce.



Umów konsultację na pomiary napięć rażenia

Co to jest napięcie krokowe?

Napięcie krokowe to elektryczna różnica potencjałów między dwoma punktami podłoża, oddalonymi od siebie o długość ludzkiego kroku, którą w pomiarach przyjmuje się jako 1 m. Jest jednym z napięć rażenia, obok napięcia dotykowego, i staje się zagrożeniem, gdy prąd przepływający przez ciało człowieka osiągnie niebezpieczną wartość.

W normalnych warunkach potencjał gruntu wynosi 0 V i można się po nim swobodnie poruszać. Sytuacja zmienia się, gdy do ziemi wpłynie duży prąd, na przykład z piorunu albo z uszkodzonej linii energetycznej. Wokół punktu wniknięcia prądu powstaje wtedy obszar o podwyższonym potencjale, a stopy człowieka stojące w różnej odległości od tego punktu znajdują się na różnych potencjałach.

Jak powstaje napięcie krokowe?

Napięcie krokowe powstaje, gdy prąd wpływający do gruntu rozchodzi się w nim promieniście i tworzy lej potencjału, w którym potencjał maleje wraz z odległością od punktu wniknięcia prądu. Grunt ma rezystywność, więc przepływ prądu powoduje spadki napięcia na jego powierzchni, a największy gradient występuje tuż przy miejscu, w którym prąd wpływa do ziemi.

Najwyższy potencjał jest przy samym miejscu wniknięcia prądu i szybko maleje w miarę oddalania się od niego. Dlatego różnica potencjałów między stopami jest największa blisko tego punktu i słabnie z każdym kolejnym metrem odległości.

Rzeczywiste układy uziemień i grunt są zróżnicowane, więc o bezpieczeństwie stacji rozstrzyga pomiar.

Od czego zależy wartość napięcia krokowego?

Wartość napięcia krokowego rośnie wraz z natężeniem prądu wpływającego do ziemi, rezystywnością gruntu i długością kroku, a maleje wraz z odległością od punktu wniknięcia prądu. Zależności te wynikają z fizyki rozpływu prądu w gruncie.

  • Prąd wpływający do ziemi: im większy prąd, tym większe spadki napięcia na powierzchni gruntu.
  • Rezystywność gruntu: przy tym samym prądzie grunt o większej rezystywności, na przykład suchy lub kamienisty, daje wyższe napięcia krokowe.
  • Odległość od punktu wniknięcia prądu: największy gradient potencjału jest w bezpośrednim sąsiedztwie tego punktu i szybko maleje wraz z oddalaniem się.
  • Długość kroku: dłuższy krok oznacza większą różnicę potencjałów między stopami.

Na obiektach elektroenergetycznych wartość napięcia zależy dodatkowo od konstrukcji i stanu uziomu, a korozja obniża jego skuteczność.

Gdzie i kiedy występuje napięcie krokowe?

Napięcie krokowe występuje wszędzie tam, gdzie do gruntu wpływa duży prąd, przede wszystkim po uderzeniu pioruna, przy zerwanym przewodzie linii energetycznej leżącym na ziemi oraz przy zwarciu doziemnym na stacjach i słupach. Największe napięcie jest w pobliżu punktu, w którym prąd wnika do gruntu, a zagrożenie maleje wraz z oddalaniem się od niego.

Oddalenie się od punktu zwarcia nie zawsze oznacza pełne bezpieczeństwo, ponieważ niebezpieczny potencjał może rozciągać się na znacznym obszarze. Szczególną ostrożność zachowuj w pobliżu uszkodzonych linii energetycznych, stacji i miejsc uderzeń piorunów.

Czy napięcie krokowe jest groźne i jakie są skutki porażenia?

Napięcie krokowe jest groźne wtedy, gdy wywołany nim prąd przepływający przez nogi i tułów człowieka osiąga niebezpieczną wartość, co zależy od wartości napięcia, czasu przepływu prądu i jego drogi przez ciało. Skutki mogą się wahać od niekontrolowanych skurczów mięśni po zaburzenia rytmu serca, poparzenia i zatrzymanie krążenia.

Skurcze mięśni mogą doprowadzić do upadku, który zmienia drogę prądu przez ciało i zwiększa zagrożenie. Im dłużej trwa przepływ prądu, tym poważniejsze mogą być konsekwencje, dlatego w strefie zagrożenia trzeba jak najszybciej się oddalić.

Dopuszczalne wartości napięć rażenia na obiektach elektroenergetycznych powyżej 1 kV określa norma PN-EN 50522:2011. Zależą one od czasu wyłączenia zwarcia doziemnego przez zabezpieczenia: im krótszy czas trwania zwarcia, tym wyższa dopuszczalna wartość napięcia dotykowego.

Napięcie krokowe i dotykowe: czym się różnią?

Napięcie krokowe i dotykowe różnią się miejscem powstania i drogą prądu: napięcie krokowe powstaje między dwoma punktami gruntu i wywołuje przepływ prądu na drodze stopa-stopa, a napięcie dotykowe powstaje między dostępnym elementem przewodzącym a gruntem i wywołuje przepływ prądu na drodze ręka-stopy. Napięciem dotykowym może być na przykład napięcie między obudową, ogrodzeniem lub słupem a punktem styku stóp z gruntem.

Na badanych obiektach elektroenergetycznych pomierzone wartości napięć krokowych są znacznie mniejsze niż wartości napięć dotykowych. Oba napięcia ocenia się jednak łącznie, dlatego pomiary na stacjach obejmują napięcie rażenia krokowe i dotykowe.

Jak zachować się w strefie napięcia krokowego?

W strefie napięcia krokowego nie biegnij i nie rozstawiaj nóg, tylko trzymaj stopy blisko siebie i oddalaj się małymi kroczkami, nie odrywając stóp od podłoża. Poniższe zasady mają charakter ogólny. W pracy zawodowej stosuj instrukcję BHP swojego zakładu.

  1. Zatrzymaj się, nie biegnij i nie rozstawiaj szeroko nóg.
  2. Trzymaj stopy blisko siebie i oddalaj się od miejsca wniknięcia prądu małymi kroczkami, nie odrywając stóp od podłoża.
  3. Nie dotykaj przewodów leżących na ziemi oraz ogrodzeń, słupów i konstrukcji w pobliżu uszkodzonej linii.
  4. Ostrzeż osoby postronne i zadzwoń pod numer 112 oraz do pogotowia energetycznego.
  5. Nie zbliżaj się do poszkodowanego, dopóki napięcie nie zostanie wyłączone, bo próba pomocy w strefie zagrożenia naraża Cię na porażenie.

Napięcie krokowe podczas burzy: jak się zachować?

Napięcie krokowe podczas burzy powstaje wokół miejsca uderzenia pioruna, dlatego najbezpieczniejsze jest schronienie w budynku lub w samochodzie, a na otwartej przestrzeni trzeba kucnąć ze stopami złączonymi i ograniczyć kontakt z podłożem. Prąd z pioruna rozchodzi się po gruncie i tworzy lej potencjału, w którym stopy rozstawione w różnej odległości od miejsca uderzenia znajdują się na różnych potencjałach.

Nie kładź się, nie rozstawiaj nóg i nie chroń się pod pojedynczymi drzewami ani przy metalowych konstrukcjach.

Jak chronić się przed napięciem krokowym w pracy i na obiektach energetycznych?

Przed napięciem krokowym chroni prawidłowo zaprojektowany i regularnie sprawdzany system uziemień, wyrównanie potencjałów oraz sprzęt ochronny, taki jak obuwie elektroizolacyjne, maty i chodniki dielektryczne. Najważniejsze rozwiązania to:

  • skuteczny system uziemień, sprawdzany okresowo pomiarami,
  • wyrównanie potencjałów przez połączenie ogrodzeń i konstrukcji z układem uziemień oraz uziom otokowy,
  • warstwa wyrównawcza z kruszywa o wysokiej rezystywności w strefach obsługi,
  • obuwie elektroizolacyjne oraz maty i chodniki dielektryczne dla osób pracujących w pobliżu urządzeń,
  • oznakowanie obszarów zagrożenia tablicami ostrzegawczymi.

Sprzęt dielektryczny wymaga okresowych badań. Zakres tej usługi opisujemy na stronie badanie sprzętu dielektrycznego.

Jak mierzy się napięcie krokowe i jak robi to Elektrolab?

Napięcie krokowe mierzy się, wymuszając w istniejącej sieci uziemień prąd pomiarowy, który modeluje zwarcie, i rejestrując różnicę potencjałów między dwiema płaskimi elektrodami ustawionymi w odległości 1 m od siebie. Elektrody symulują stopy człowieka i kładzie się je na wilgotnym podłożu.

Elektrolab wykonuje pomiary napięć rażenia dedykowanym sprzętem firmy Metrel. Prąd pomiarowy generuje Metrel MI 3295 pracujący na częstotliwości 55 Hz, a wymusza go zadajnik napięć rażenia Metrel MI3295S. Częstotliwość 55 Hz odseparowuje wynik od zakłóceń sieciowych i wyklucza pobudzenie zabezpieczeń, dlatego pomiar odbywa się na obiekcie pracującym, bez wyłączania stacji.

Razem z napięciami rażenia mierzy się rezystywność gruntu i rezystancję uziemienia, bo to one decydują o wartościach napięcia krokowego. Rezystywność gruntu mierzy się zwykle metodą czteroelektrodową.

Pomiary okresowe wykonuje się nie rzadziej niż co 5 lat, a dodatkowo przy odbiorze nowej stacji, po modernizacji uziemień oraz po awarii lub zwarciu doziemnym.

Jakie normy dotyczą napięcia krokowego?

Pomiary i ocenę napięcia krokowego na obiektach elektroenergetycznych powyżej 1 kV regulują normy PN-EN 50522:2011 oraz PN-E-61936-1:2011. Dla obiektów starszych powołuje się dodatkowo PBUE (Przepisy Budowy Urządzeń Elektrycznych) do 1990 r. oraz Rozporządzenie Ministra Przemysłu do 1994 r.

W protokole z pomiarów wskazuje się wersję normy zastosowaną do oceny zgodności, a wynik porównuje się z charakterystyką graniczną dla parametrów konkretnego obiektu.

Napięcie krokowe w skrócie: co warto zapamiętać

Napięcie krokowe to zagrożenie związane z przepływem prądu w gruncie, które zależy od prądu, rezystywności gruntu, długości kroku i odległości od punktu wniknięcia prądu. W strefie zagrożenia trzymaj stopy blisko siebie i oddalaj się małymi kroczkami, a na obiektach energetycznych ograniczaj ryzyko przez sprawne uziemienia i okresowe pomiary.

Potrzebujesz pomiarów na stacji SN lub WN: umów konsultację z Elektrolab.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest napięcie krokowe?

Napięcie krokowe to różnica potencjałów między dwoma punktami gruntu oddalonymi od siebie o długość kroku, zwykle 0,8-1 m. Powstaje, gdy prąd wpływa do ziemi, na przykład po uderzeniu pioruna lub przy zwarciu doziemnym.

Jak powstaje napięcie krokowe?

Prąd wpływający do gruntu rozchodzi się w nim promieniście i tworzy lej potencjału, w którym potencjał maleje wraz z odległością od punktu wniknięcia prądu. Napięcie krokowe to różnica potencjałów między dwoma punktami tego leja oddalonymi o długość kroku.

Od czego zależy wartość napięcia krokowego?

Wartość napięcia krokowego rośnie wraz z natężeniem prądu wpływającego do ziemi, rezystywnością gruntu i długością kroku, a maleje wraz z odległością od punktu wniknięcia prądu.

Napięcie krokowe podczas burzy: co robić?

Jeśli nie możesz schronić się w budynku lub w samochodzie, kucnij ze stopami złączonymi i ogranicz kontakt z podłożem. Nie kładź się, nie rozstawiaj nóg i nie chroń się pod pojedynczymi drzewami ani przy metalowych konstrukcjach.

Jak zachować się w strefie napięcia krokowego?

Nie biegnij i nie rozstawiaj nóg, trzymaj stopy blisko siebie i oddalaj się małymi kroczkami, nie odrywając stóp od podłoża. Nie dotykaj leżących przewodów i konstrukcji w pobliżu, ostrzeż innych i zadzwoń pod numer 112 oraz do pogotowia energetycznego.

Napięcie krokowe i dotykowe: czym się różnią?

Napięcie krokowe powstaje między dwoma punktami gruntu i prąd płynie na drodze stopa-stopa, a napięcie dotykowe powstaje między dostępnym elementem przewodzącym a gruntem i prąd płynie na drodze ręka-stopy. Na obiektach elektroenergetycznych pomierzone wartości napięć krokowych są znacznie mniejsze niż dotykowych.

Jak często mierzy się napięcia rażenia na stacjach SN i WN?

Pomiary okresowe napięć rażenia krokowego i dotykowego wykonuje się nie rzadziej niż co 5 lat, a dodatkowo przy odbiorze nowej stacji, po modernizacji uziemień oraz po awarii lub zwarciu doziemnym. Elektrolab wykonuje je na obiekcie pracującym, bez wyłączania stacji.